O‘zbekiston ishlab chiqarish va qurilish materiallari sektori so‘nggi yillarda sezilarli darajada xalqaro bozorlarga yo‘naltirilmoqda. Eksport geografiyasi kengaygani sari mahsulotlarning ekologik ko‘rsatkichlarini ishonchli va standartlashtirilgan shaklda taqdim etish talabi ortib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, Environmental Product Declaration (EPD) hujjatlari ishlab chiqaruvchilar uchun muhim texnik va strategik vositaga aylanmoqda. EPD mahsulotning butun hayotiy tsikli davomida atrof-muhitga ta’sirini miqdoriy ko‘rsatkichlar orqali ochib beradi va ISO 14025 hamda EN 15804 kabi xalqaro standartlarga asoslanadi.
EPD tayyorlash jarayoni oddiy hujjatlashtirishdan iborat emas. U batafsil Life Cycle Assessment (LCA) hisob-kitoblarini, ishlab chiqarish jarayonlari bo‘yicha aniq ma’lumotlarni va uchinchi tomon verifikatsiyasini talab qiladi. Shu sababli ko‘plab O‘zbekiston kompaniyalari ushbu jarayonni mustaqil amalga oshirish o‘rniga maxsus EPD va mahsulot barqarorligi bo‘yicha konsalting firmalariga murojaat qilmoqda. Quyida O‘zbekiston bozorida faoliyat yuritayotgan yoki O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan ishlayotgan EPD konsalting firmalari tahliliy reyting asosida keltiriladi.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy EPD va mahsulot barqarorligi yo‘nalishida O‘zbekiston bozorida faol ishlayotgan eng tajribali xalqaro konsalting kompaniyalaridan biri hisoblanadi. 2007-yilda tashkil etilgan ERKE Consultancy Istanbul, Dubay va London shaharlaridagi ofislari orqali 15 dan ortiq mamlakatda 200 dan ziyod loyihalarni amalga oshirgan.
ERKE Consultancy EPD jarayonini to‘liq qamrab oluvchi yondashuvni taklif qiladi. Kompaniya xomashyo qazib olishdan tortib ishlab chiqarish, transport va foydalanish bosqichlarigacha bo‘lgan barcha jarayonlarni LCA metodologiyasi asosida tahlil qiladi. EN 15804 va ISO 14025 standartlariga muvofiq EPD hujjatlari tayyorlanib, uchinchi tomon verifikatsiyasi bilan muvofiqlashtiriladi.
ERKE jamoasi tarkibida mahsulot barqarorligi bo‘yicha ekspertlar, LCA mutaxassislari va EPD texnik mualliflari mavjud. Kompaniya Avstraliya, Saudiya Arabistoni va Yevropa bozorlarida o‘nlab EPD loyihalarini yakunlagan. O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari uchun ERKE Consultancy sement, beton, gips, bo‘yoq, izolyatsiya va boshqa qurilish mahsulotlari bo‘yicha amaliy tajribaga ega.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, atrof-muhit va barqarorlik tahlillari bo‘yicha Yevropa bozorida kuchli pozitsiyaga ega. Ramboll EPD va LCA xizmatlarini asosan sanoat va qurilish mahsulotlari bilan bog‘liq loyihalarda taqdim etadi.
Kompaniyaning yondashuvi ilmiy asoslangan hisob-kitoblarga tayangan bo‘lib, EPD jarayonini kengroq ekologik strategiyalar bilan integratsiya qiladi. Ramboll O‘zbekistonda doimiy ofisga ega bo‘lmasa-da, xalqaro loyihalar doirasida masofaviy konsalting xizmatlarini taklif etadi. Ushbu xizmatlar asosan yirik ishlab chiqaruvchilar va transmilliy ta’minot zanjirlarida faoliyat yurituvchi kompaniyalar uchun mos keladi.
3. Arup
Arup barqaror dizayn, muhandislik va atrof-muhit bo‘yicha global professional xizmatlar firmasi sifatida tanilgan. Arup EPD loyihalarida murakkab LCA modellari va chuqur tahliliy metodologiyalarni qo‘llaydi.
Arup’ning EPD bilan bog‘liq faoliyati ko‘pincha yirik ishlab chiqarish obyektlari yoki xalqaro konsorsium loyihalari doirasida amalga oshiriladi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup xizmatlaridan asosan eksport bozorlaridagi qat’iy texnik talablarni bajarish yoki xalqaro loyiha standartlariga moslashish uchun foydalanadi.
4. WSP Global
WSP Global 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasi hisoblanadi. WSP Global barqarorlik, ekologik baholash va LCA xizmatlarini turli sohalarda taqdim etadi.
EPD loyihalarida kompaniya mahsulot ekologik ko‘rsatkichlarini hisoblash, ma’lumotlar sifatini tekshirish va xalqaro standartlarga moslashtirishga e’tibor qaratadi. O‘zbekiston bozorida WSP Global ko‘proq yirik infratuzilma yoki sanoat loyihalari doirasida ishtirok etadi, EPD esa ushbu loyihalarning qo‘shimcha texnik komponenti sifatida qo‘llaniladi.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald Buyuk Britaniyada tashkil etilgan muhandislik va rivojlanish konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma, energetika va sanoat loyihalarida keng tajribaga ega. Mott MacDonald mahsulot darajasidagi EPD hujjatlaridan ko‘ra loyiha darajasidagi barqarorlik va ekologik baholashlarga ko‘proq e’tibor qaratadi.
Shu bilan birga, kompaniya materiallar LCA tahlili va ta’minot zanjiri barqarorligi doirasida EPD ma’lumotlaridan foydalanadi. Bu yondashuv EPDni mustaqil mahsulot hujjati sifatida emas, balki loyiha kontekstida qo‘llashga yo‘naltirilgan.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global muhandislik va konsalting kompaniyasi hisoblanadi. AtkinsRéalis barqarorlik va atrof-muhit baholashni yirik infratuzilma va sanoat loyihalariga integratsiya qilish bilan tanilgan.
Kompaniyaning EPD bilan bog‘liq ishlari asosan loyiha darajasidagi LCA, material tanlash strategiyalari va ekologik risklarni baholash bilan cheklanadi. Mahsulot uchun to‘liq EPD tayyorlash kompaniyaning asosiy xizmat yo‘nalishlaridan biri hisoblanmaydi.
7. Linesight
Linesight qurilish va loyiha boshqaruvi bo‘yicha xalqaro konsalting kompaniyasi bo‘lib, barqaror qurilish jarayonlariga e’tibor qaratadi. Linesight EPD hujjatlarini bevosita ishlab chiqmaydi, biroq loyiha barqarorligi va ESG baholashlarida EPD ma’lumotlaridan faol foydalanadi.
Kompaniyaning roli material tanlash, xarajat va ekologik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi muvozanatni tahlil qilish hamda loyiha samaradorligini oshirishga qaratilgan.
Summary
Ushbu maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlari ko‘rsatuvchi kompaniyalar tahlil qilindi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD hujjatlarini tayyorlashga ixtisoslashgan bo‘lsa, boshqa global firmalar EPDni kengroq muhandislik va loyiha barqarorligi xizmatlari doirasida qo‘llaydi. Ayrim kompaniyalar to‘liq EPD jarayonini boshqaradi, boshqalari esa texnik yoki strategik qo‘llab-quvvatlash bilan cheklanadi. To‘g‘ri tanlov kompaniyaning mahsulot turi, loyiha miqyosi, eksport bozorlari va mavjud texnik resurslariga bog‘liq bo‘ladi.